Stroje ślubne

W Polsce związki małżeńskie zawierano jeszcze w XV w. według prawa krajowego i pradawnego obyczaju. Symbolem zaślubin był wianek, najważniejszy element ślubnego stroju głowy panny młodej. Oznaczał on prócz dziewictwa także wiano. Moc prawna wianka w prawie polskim nie znajduje analogii w państwach zachodniej Europy, podobnie jak nie znajduje analogii ślubny strój głowy Polek.

Wianki, pierwotnie z kwiatów, ruty i mirtu, w badanym okresie zastąpiono w środowisku dworskim kosztownymi diademami z pereł i złota.

Królowa węgierska Elżbieta Łokietkówna, zapisała w testamencie swym wnuczkom, Marii i Jadwidze, złote wieńce. Maria, przeznaczona przez ojca na następcę tronu w Polsce, otrzymała: „unum crinale aureum, decem fercns habens, duas aureas atłułłas unum sertum aureum su b peplo ferens”, Jadwiga zaś „unum crinale liiis ornatum et unum monile similitcr preticsis gemmis et iapidibus decoratum”. Wieniec (łac. crinale) był w z IV w. połączony ze złotą siatką na wloty, zdobioną perłami i oprawionymi w złoto kamieniami, które umieszczano na każdym węźle. W XV w. siatki to były bardzo cienkie, obrzeżone dookolna klejnotami lub sznureczkami pereł, jak np. w scenie „Koronacji Marii” krakowskiego ołtarza dominikanów (Kraków, Museum Narodowe ok. 1465).

Męskie crinalia zwano „pątlikami”. Wspomina o tym Jan Długosz pod rokiem 1410 i 1411 : „crinale margaritis tezto, ąuod Poloni panthlico appcgant”. Z oskarżenia Małgorzaty, wdowy po hrabim Wilhelmie z Ferrary, przeciwko Hinczy z Rogowa dowiadujemy się, że pątliki były także perłowe, wzbogacone zlotem i klejnotami. Malgorzata dochodzi sądownie należności za: „crinale, quod crinale posuit zV lapidcs precioses et aurum ad regtrmacłonem prcdicó cńnalis de perlis” . Oddziaływania obyczaju zachodniego i nakazy Kościoła, aby małżeństwa były zawierane in facie ecclesia, powodowały stopniowe odchodzenie od pradawnego obrzędu i używanie pierścionków zamiast wianków jako symbolu związku małżeńskiego. O pierścionku ślubnym Władysława Jagiełły wspomina Jan Długosz, pisząc, że król nosił go od dnia ślubu z królową Jadwigą do śmierci.

Pierwszy opis ślubnego stroju panny młodej, jakim dysponujemy, pochodzi z 1475r. W listopadzie tego roku odbyło się słynne z przepychu wesele najstarszej córki Kazimierza Jagiellończyka z księciem bawarskim Jerzym Landshucie. Zachowały się dwa sprawozdania z uroczystości weselnych, których autorzy piszą, iż królewnę Jadwigę dworki przybrały do ślubu obyczajem polskim: „da sie Sie geschmócket hetten nach iten Sitten”s’. Ślubny strój głowy opisał herold dworu brandenburskiego. Na włosy splecione w jeden tylko warkocz, dworki włożyły królewnie „ein’schónen preiten Borten auf mit gar schónen Pernlein”, czyli piękną szeroką bortę z pereł. Chodzi tu niewątpliwie o perłową przepaskę, do której przypięto następnie ein dun Tuch – cienką zasłonę. Na wierzch głowy dworki włożyły Jadwidze ein kron von Haftlein. Ślubny strój głowy królewny składał się zatem z trzech elementów: perłowej przepaski, cienkiego welonu i kosztownej korony. Zgodnie z ówczesnym obyczajem, przestrzeganym w dworskich sferach, panna młoda szła do ślubu zakryta welonem.

W zabytkach sztuki z terenu złem polskich welon wyobrażony jest w rękopisie z Legendą św. Jadwigi, znajdującym się w zbiorach Fiirstlich Oettingen-Wallerstein’sche Bibliothek und Kunstsammlung w Harburgu. W słowiańskim obrzędzie weselnym zasłonięcie głowy lub twarzy panny młodej stanowiło między innymi o zawarciu związku małżeńskiego. Od tego aktu zwanego „zawiciem” pochodzi nazwa – „zawój” zwany też „swoykiem”, czyli duża biała chusta (zawoyka), występująca w źródłach pisanych także jako łacińskie „peplum”. Pojmowanie żony przez nakrycie jej zasłoną i wypowiedzenie wobec świadków rytualnej formuły „żoną moją ona”, wywodzi się z obyczaju wschodniego, który w starożytności oznaczał jednocześnie przejście wybranki spad opieki ojca w posiadanie męża. Zasłona po ceremonii zawarcia związku małżeńskiego pozostawała nakryciem głowy męża.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *